Satranç

Önemli Not: Bu yazı test amaçlı eklenmiştir. Daha sonra kaldırılacak. Yazının orjinalini: http://tr.wikipedia.org/wiki/Satran%C3%A7 adresinden okuyabilirsiniz.

Satranç, iki oyuncu arasında oynanan bir zeka oyunudur. Bu oyun satranç tahtası denilen 8 x 8 ‘lik kare bir alan üzerinde satranç taşları ile oynanır. Toplam 64 karenin yarısı siyah, yarısı beyaz renklerden oluşur. Taraflar beyaz ve siyah renkli taşları alırlar, her oyuncunun bir seferde bir hamle yapmasıyla oyun gelişir. Oyunun başında beyaz ve siyahların 16 taşı bulunur. Bunlar bir Şah, bir vezir, iki kale, iki fil, ikiat ve sekiz piyondan oluşur. Oyunun amacı karşı tarafın şahını mat etmektir.

Satranç 6. yüzyılda Hindular tarafından oynanmaya başlanmış, oradan dünyaya yayılmıştır.

Amacı

Oyunun amacı rakip şahı mat etmektir. Bunun anlamı rakip şahın bulunduğu karenin tehdit altında bulunması ve tehdit altında olmayan bir kareye kaçış ya da tehdidi engelleyecek başka bir hamlesinin olmamasıdır. Eğer bir oyuncunun şahının bulunduğu kare tehdit altında olmadığı halde bu oyuncunun legal hamlesi kalan tek taşı şahı ise ve de şahının tehdit altında olmayan bir kareye yapabileceği bir hamlesi yoksa oyun pat olur, yani berabere biter. Ayrıca oyun herhangi bir anda oyunculardan birinin yenilgiyi kabul etmesi veya bir oyuncunun beraberlik teklif etmesi ve diğerinin de bunu kabul etmesiyle de sona erebilir. Oyun sırasında taşları avantajlı yerlere yerleştirerek rakibin hareketini kısıtlamak ve rakibin taşlarını almak yoluyla gücünü azaltmak esastır. Her taş, kurallara göre ulaşabileceği bir karedeki rakip taşın bulunduğu kareye yerleşerek, yerinden ettiği taşı oyun dışı bırakma gücüne sahiptir, buna taş almak denir. Alınan taş oyuna bir daha geri dönemez ancak bulunduğu hattın son karesine varan bir piyon, oyun haricinde bulunsun bulunmasın, arzu edilen başka bir taşla değiştirilebilir.

Taşların Hareketi

Satranç Taşları
Chess kdt45.svg Şah Chess klt45.svg
Chess qdt45.svg Vezir Chess qlt45.svg
Chess rdt45.svg Kale Chess rlt45.svg
Chess bdt45.svg Fil Chess blt45.svg
Chess ndt45.svg At Chess nlt45.svg
Chess pdt45.svg Piyon Chess plt45.svg
Önünde bir engel bulunmadıkça çapraz şekilde hareket eder. Fillerin biri daima beyaz, diğeri daima siyah karelerde hareket eder.

At

 Herhangi bir yönde 3 kare ve buna dik yönlerden birinde bir kare ilerler. İlerlerken geçtiği karelerin dolu olmasından etkilenmez. Hareketini bitirdiği karede rakip taş varsa bu taşı alır. (L şeklinde ilerler.)

Piyon

 Piyonlar önlerinde taş bulunmadıkça, ileriye doğru ve düz olarak ilerlerler. Piyonlar açılışta (ilk hamlelerinde) isterlerse iki kare ilerleyebilirler. Piyonlar ileriye doğru tek kare çapraz olarak diğer taşları alabilirler. Sekizinci sıraya ulaşan piyonlar oyuncunun istediği herhangi bir taşa (Şah hariç) terfi ederler. Bu taş genellikle en güçlü taş olan Vezir olur.
Rok Yapmak
Şah ve Kaleyle yapılan 2 hamlenin oluşumundan oluşan tek bir harekettir. Oyunda en fazla bir defa yapılabilir. Arada başka hiçbir taş yoksa ve şah ile kale hiç oynamamışlarsa ve şah tehdit altında değilse, Rok yapmak için Şah Kaleye doğru iki hamle atar. Aynı hamlenin devamı olarak, Kale Şahın üzerinden atlar ve yanına yerleştirilir. Şahın geçeceği karelerin de tehdit altında olmaması gerekir. Şahla, vezir tarafındaki kaleyle yapılan roka, uzun rok, şahla şah tarafındaki kalenin yaptığı roka ise kısa rok denir.

Satrançta Cebirle Gösterim

Ana madde: Cebirle gösterim (satranç)
chess_zhor_26.png
chess_zver_26.png
a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
chess_zver_26.png
chess_zhor_26.png
Oyuna başlarken taşların dizilimi

Satrançta taşların konumlarını ve hamleleri göstermek için genellikle cebirle gösterim kullanılmaktadır. Satranç tahtasında düşey sütunlarda birer harf (a, b, c, d, e, f, g, h) ve yatay sütunlara birer sayı (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ) ile gösterilir. Böylece her kare bir harf ve bir de sayı ile belirlenmiş olur. Örneğin, tahtanın sol alt köşesindeki kare a1 ile, sağ üst köşesindeki kare ise h8 olarak adlandırılır.

Cebirle gösterim yöneteminde taşlar ve hamleler aşağıdaki biçimde gösterilir:

  • Taşlar
  • Hamleler
    • 0-0 : Küçük Rok
    • 0-0-0 : Büyük Rok
    • x : Taş Alma
    • + : Şah
    • ++ : Çifte şah (Bazen mat anlamında da kullanılır)
    • # : Mat
    • = : Terfi
  • Yorumlar
    • ! : Kuvvetli Hamle
    • !! : Çok kuvvetli Hamle
    • ? : Hatalı Hamle
    • ?? : Büyük Hata
    • ?! : Şüpheli Hamle
    • !? : İlginç Hamle
    • □ : Zorunlu Hamle

İstisnalar

piyonun yan yeme kuralı
Beşinci sıraya ulaşmış bir piyon, yan sütunlardaki rakip piyon kendi ikinci sırasından dördüncü sırasına giderse hemen sonraki hamlede onu dördüncü değil üçüncü sıraya gitmiş varsayarak alabilir. Buna geçerken alma (pièce en passant) denir.

Dünya Satranç Şampiyonları

Resmi olmayan ancak genel olarak kabul edilen şampiyonlar:

Resmi Şampiyonlar:

 

Satranç türevleri

Ana madde: Satranç türevi

Glinski’nin altıgen satrancı,1930larda çokça oynanan bir satranç türevi

Satranç türevleri satrancın değişik bir tahtayla, özel taşlarla ya da farklı kurallarla oynanan biçimidir. İki binden fazla yayınlanmış satranç türevi vardır. Bunlardan en çok oynananı Çin‘de xiangqi, Japonya‘da ise şogidir [1][2].

Satranç türevleri üçe ayrılabilir:

  • Satrancın öncüleri: caturanga ve şatranj.
  • Xiangqi, şogi, janggi and makruk gibi batıda oynanan satrançla aynı köklere sahip, geleneklere, milletlere ve bölgelere özgü türevler.
  • Taşların açılıştaki dizilişlerinin rastgele belirlendiği Satranç960 gibi çağdaş satranç türevleri. Bu tür türevler açılış hamlelerin ezberlenmesinin önüne geçmek için ortaya atılmıştır [3].

Ayrıca Bakınız

Dış bağlantılar

Genel

İnternette satranç

Yazışmalı satranç

Yorum bırak